Αμύνταιο: Η κοιλάδα με τις λίμνες

Ενέργεια, νερό και κρασί. Αυτές οι λέξεις προσδιορίζουν τη λεκάνη του Αμυνταίου Φλώρινας, που περικλείεται από τέσσερις λίμνες, τα ορυχεία και τον σταθμό παραγωγής της ΔΕΗ, αλλά και απέραντους αμπελώνες της περίφημης ποικιλίας ξινόμαυρου, που δίνει τα ονομαστά κρασιά......

Το Αμύνταιο πήρε το όνομά του από τον Μακεδόνα βασιλιά Αμύντα, ο οποίος έχτισε την πόλη. Οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει νεκροπόλεις της προϊστορικής εποχής, ενώ η γύρω περιοχή βρίθει ευρημάτων των αρχαίων και ρωμαϊκών χρόνων. Μέχρι τον 15ο αιώνα, η πόλη ονομαζόταν Συροβίτσεβο, αργότερα Σόροβιτς, και το 1928 μετονομάστηκε σε Αμύνταιο. Οι λίμνες Βεγορίτιδα, Πετρών, Ζάζαρη και Χειμαδίτιδα αγκαλιάζουν το Αμύνταιο και τους παρακείμενους οικισμούς, δημιουργώντας ένα σπάνιο και ιδιαίτερο οικοσύστημα. Γύρω τους υπάρχουν πάνω από 7.500 στρέμματα με αμπελώνες και έξι οινοποιεία που «πειραματίζονται» με τη γεύση και το άρωμα του κρασιού.

Πανόραμα. Το Αμύνταιο βρίσκεται ανάμεσα σε τέσσερα βουνά.

Αν και ο οινικός τουρισμός αφορά κυρίως μονοήμερες εκδρομές (έρευνες δείχνουν ότι το 77,4% των επισκεπτών δεν διανυκτερεύουν), η περιοχή του Αμυνταίου προσελκύει επισκέπτες που θέλουν να ζήσουν το πνεύμα του αγροτουρισμού και του οικοτουρισμού. Μικροί πέτρινοι, γραφικοί ξενώνες, extreme sports και ιππασία, περίπατοι σε δάση και επίσκεψη στον παραδοσιακό οικισμό του Νυμφαίου που φιλοξενεί το Περιβαλλοντικό Κέντρο Ενημέρωσης του Αρκτούρου και το καταφύγιο της καφέ αρκούδας, είναι μερικές από τις επιλογές. Αλλά και το ίδιο το Αμύνταιο είναι μια πόλη με πολλά ενδιαφέροντα σημεία.
Σε κοντινή απόσταση βρίσκονται τα ανενεργά πλέον ορυχεία λιγνίτη της Βεύης, στα οποία μέχρι το 2003 δούλευε όλο το χωριό, σήμερα ωστόσο ο χώρος θυμίζει σεληνιακό τοπίο. Η ΔΕΗ έδωσε δουλειά στους κατοίκους της περιοχής και το Αμύνταιο εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο μετά τη Φλώρινα εμπορικό, αγροτικό και καταναλωτικό κέντρο.
Τα τελευταία χρόνια, το Αμύνταιο είναι γνωστό για το ξινόμαυρο κρασί του, με χρώμα ρουμπινί, υψηλές οξύτητες και μαλακές τανίνες. Η Ενωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Αμυνταίου «ειδικεύεται» στο ξινόμαυρο, με ετήσια παραγωγή περίπου 780.000 φιάλες, ενώ ξεχωριστό είναι και το οινοποιείο του Κυρ-Γιάννη (Μπουτάρη) στον Αγιο Παντελεήμονα, χτισμένο σε ένα ύψωμα με θέα τη Βεγορίτιδα.

Πλατεία. Στέκι αγαπημένο της νεολαίας, η πλατεία στο Ξινό Νερό.

Ο αμπελουργός Μάκης Μαυρίδης, που μαζί με τον οινολόγο Αγγελο Ιατρίδη έστησαν το 2005 τον αμπελώνα και το οινοποιείο «Κτήμα Αλφα», μιλά για το ξινόμαυρο και εξηγεί ότι αποτελεί μια καθαρά ελληνική ποικιλία, που μαζί με το αγιωργίτικο είναι πρεσβευτές της χώρας στο εξωτερικό. Το διαφοροποιεί η ισορροπία στην οξύτητα και τα σύνθετα αρώματά του και αγαπά το ξηροθερμικό κλίμα και το αμμώδες έδαφος, ενώ η παλαίωσή του γίνεται σε καινούργια, δρύινα βαρέλια και διαρκεί τουλάχιστον δύο χρόνια. Η συνολική ετήσια παραγωγή στο «Κτήμα Αλφα» είναι 350.000 φιάλες, το 30% του τζίρου προέρχεται από τις εξαγωγές και σύμφωνα με τον κ. Μαυρίδη, «η εξωστρέφεια είναι η διέξοδος για να βγει η χώρα από την κρίση και να αναδειχθεί η αμπελοκαλλιέργεια».
Κοντά στην πόλη, οι Πέτρες είναι ένα χωριό 300 κατοίκων που περικλείεται από την ομώνυμη λίμνη και τον αρχαιολογικό χώρο. Λείψανα που βρέθηκαν στον χώρο, ανάγονται στην Υστερη Εποχή του Χαλκού και στην Πρώιμη του Σιδήρου. «Θέλουμε να αναδείξουμε τον αρχαιολογικό χώρο και να προστατέψουμε τη λίμνη, που παρότι έχει υποβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια, αποτελεί καταφύγιο για σπάνια είδη πουλιών, όπως η νανόχηνα», λέει ο Αλέκος Χατζηκωνσταντίνου, μέλος της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρίας «Πετριέων Γη», που δραστηριοποιείται στην περιοχή από το 2008.

Βεγορίτιδα. Παράδεισος για σπάνια είδη πουλιών είναι η λίμνη Βεγορίτιδα.

Δίπλα στη λίμνη των Πετρών είναι η Βεγορίτιδα, η βαθύτερη της χώρας -κάποτε το βάθος της τα έφτανε στα 65 μέτρα-, στις απόκρημνες όχθες της οποίας καταφεύγουν άγρια πουλιά, όπως το διεθνώς απειλούμενο κιρκινέζι, ενώ στα νότια του νομού υπάρχουν οι δίδυμες λίμνες Χειμαρίτιδα και Ζάζαρη, που ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000.
Ο πλούτος του τόπου
Στους πρόποδες των οροσειρών Βερμίου και Βιτσίου, σε υψόμετρο 550 μέτρων και σε απόσταση μόλις 5 χλμ. από το Αμύνταιο, βρίσκεται το Ξινό Νερό, ένα γραφικό χωριό με τις ονομαστές πηγές. Το νερό στο χωριό είναι όξινο, λόγω των πετρωμάτων του εδάφους και από το 1957 λειτουργεί η δημοτική επιχείρηση και το εργοστάσιο εμφιάλωσης του «Ξινού Νερού», που με αυτή την ετικέτα κυκλοφορεί σε όλη τη χώρα.

Προστασία. Αλέξανδρος Χατζηκων-σταντίνου, μέλος της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας «Πετριέων Γη».

«Πρόκειται για φυσικώς ανθρακούχο, φυσικό μεταλλικό νερό, χωρίς προσθήκες ή επεξεργασία. Είναι πλούσιο σε μεταλλικά ιχνοστοιχεία, βοηθά στην πέψη, είναι διουρητικό και συγκαταλέγεται στα καλύτερα παγκοσμίως», αναφέρει η Βασιλική Κουτσή, διευθύντρια της (πρώην δημοτικής) επιχείρησης, που παράγει ετησίως 1,5 εκατομμύριο φιάλες του λίτρου. Το «Ξινό Νερό» διακινείται μόνο στην εγχώρια αγορά, ενώ τα αναψυκτικά της επιχείρησης (πορτοκαλάδα, λεμονάδα, γκαζόζα, βυσσινάδα) διανέμονται μόνο στην αγορά της Μακεδονίας.
Από τα πιο σημαντικά αξιοθέατα του Αμυνταίου είναι η εκκλησία του Αγίου Νικολάου Πετρών, στις ρίζες του βουνού Κουρία. Κτισμένη τον 18ο αιώνα, η εκκλησία κατασκευάστηκε αποκλειστικά από πέτρα, είναι βασιλικού ρυθμού, τρίκλιτη, με ξύλινη στέγη και ξύλινα υποστηρίγματα. Στο εσωτερικό υπάρχει ξύλινο τέμπλο με τρεις πύλες, ενώ σώζονται μερικές τοιχογραφίες στην κόγχη του ιερού και το πυργοειδές κωδωνοστάσιο.

Ξινό Νερό. Η διευθύντρια της επιχεί-ρησης που παράγει το «Ξινό Νερό», Βασιλική Κουτσή.

Στο κέντρο του Αγίου Παντελεήμονα δεσπόζει ένας εντυπωσιακός ανεμόμυλος που χτίστηκε την περίοδο της Τουρκοκρατίας και παραπέμπει σε αιγαιοπελαγίτικο τοπίο.
Το Αμύνταιο, πάντως, έχει ταυτιστεί με την κόκκινη πιπεριά, γνωστή ως «Φλωρίνης», που ενέχει ξεχωριστή θέση στη διατροφή των κατοίκων. Η οικογένεια Ναουμίδη καλλιεργεί την αυθεντική πιπεριά Φλωρίνης, με σπόρο που αποξηραίνει κάθε χρόνο από την προηγούμενη σοδειά. Στον Αγιο Παντελεήμονα τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας έχουν στήσει μια πέτρινη μονάδα επεξεργασίας και συσκευασίας κόκκινης πιπεριάς, παραγωγής σχετικών εδεσμάτων, αλλά και ένα εστιατόριο με ιδιαίτερα πιάτα, όπως χυλοπίτες πιπεριάς με καπνιστό σολομό (καπνισμένο από τους ίδιους με άγρια βότανα), καπνιστό χαβιάρι από γριβάδι, κεμπάπ με πιπεριά, γαρίδες με κίτρινη κολοκύθα.

Ιππασία. Στο κτήμα της Αλεξάνδρας Ζουρνατζή, στο Βαρικό, οι επισκέπτες γνωρίζουν τη φύση καβάλα στα άλογα.

«Στόχος μας είναι να κάνουμε γνωστό σε όλη τη χώρα, αλλά και στο εξωτερικό, ένα είδος που τείνει να εξαφανιστεί, γιατί όλη η Ελλάδα γέμισε κόκκινες πιπεριές, που όμως δεν είναι Φλωρίνης. Προέρχονται από διασταύρωση με άλλους σπόρους. Εμείς έχουμε αυθεντικές πιπεριές και παράγουμε 12 διαφορετικά είδη με βάση την πιπεριά. Επιπλέον, μας αρέσει που μένουμε εδώ. Φυλάμε Θερμοπύλες και δεν πρόκειται να εγκαταλείψουμε τον τόπο μας», λέει ο Πέτρος Ναουμίδης, προτρέποντας νέους αγρότες να ασχοληθούν με την κόκκινη πιπεριά, που έχει αποδοτική παραγωγή.
Στοιχεία
Το Αμύνταιο σε αριθμούς

• 4.600 κατοίκους έχει η πόλη του Αμυνταίου, σύμφωνα με την περσινή απογραφή.
• 7 πρώην δήμοι και κοινότητες συγκροτούν τον καλλικρατικό, πλέον, Δήμο Αμυνταίου, με έδρα την ομώνυμη πόλη.
• 18 Οκτωβρίου 1912, η ημερομηνία που σημάδεψε το Σόροβιτς (έτσι ονομαζόταν τότε το Αμύνταιο), κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, όταν οι Τούρκοι το πυρπόλησαν.
• 650 μέτρα είναι το υψόμετρο των αμπελώνων. Πρόκειται για την πιο «ορεινή» ζώνη της Ελλάδας που φιλοξενεί αμπελοκαλλιέργειες.
• 7.500 στρέμματα καλλιεργούνται με την ονομαστή ποικιλία ξινόμαυρου σε όλο το λεκανοπέδιο.
• 4 βουνά περικλείουν τη λεκάνη του Αμυνταίου. Πρόκειται για τα όρη Βίγλα, Βίτσι, Βόρας και Βέρμιο.
• 3 χιονοδρομικά κέντρα περιβάλλουν την περιοχή της Βίγλας, του Βιτσίου και του Καϊμακτσαλάν, προσφέροντας με αυτό τον τρόπο πολλές επιλογές χειμερινού τουρισμού.
• Πηγή: ethnos.gr